چگونه جذاب صحبت کنیم؟ + ویدئوی آموزش

جذابیت به مهارت ها و موضوعات متفاوتی مرتبط است که در ادامه مقاله به بررسی آن می پردازیم.

ماهیت هر پدیده انسانی جذابیت است

ماهیت هر پدیده انسانی جذابیت است. به این معنا که اگر هر پدیده و مقوله ای، فاقد جذابیت باشد، رفته رفته از بین مردمان رخت برمی بندد و از حافظه تاریخی آن ها هم حتی پاک می شود. چه بسا بسیاری از اتفاقات در اعصار و قرون مختلف در گذشته در بین بشر رواج داشته است و امروز هیچ اثری از آن آثار نیست. سخنرانی و سخنوری هم مانند هر پدیده دیگر انسانی تا ایجاد جذابیت نکند، نمی تواند تاثیرگذار باشد. یکی از مهمترین شاخصه های سخنوران حرفه ای هم ایجاد جذابیت در سخنرانی است. 

یکی از مهمترین شاخصه های سخنوران حرفه ای هم ایجاد جذابیت در سخنرانی است

همین لحظه که ما به بررسی پدیده های گوناگون می پردازیم، مثلا سراغ ورزش که می رویم، در ورزش های همگانی یا حتی ورزش های گروهی و جمعی می بینیم که مهمترین ورزشی که در بین مردمان از اثرگذاری بیشتری برخوردار است و مخاطبان و هواداران بسیار زیادی هم دارد، ورزش فوتبال است. حال آن که شاید حتی از نظر فیزیولوژی ورزشی و یا حتی از نظر تندرستی و سلامتی، جزء ورزش هایی باشد که از سلامت لازم هم برخوردار نیست و آسیب های زیادی را برای یک ورزشکار حرفه ای هم ایجاد می کند.

ارسطوی بزرگ در کتاب رتوریک، یکی از مسائلی که از افلاطون نقل می کند و البته افلاطون هم از فرهنگ گفتاری سقراط حکیم، خردمند بزرگ آگورا که اساسا موسس مقوله دیالوگ به شکل علمی اش در تاریخ فلسفه و تفکر جهان است،  مطرح می کند که اگر ما نتوانیم آن طور که باید سخن را جذاب، دلپذیر و گیرا ارائه کنیم، عملا در بحث سخن و سخنرانی دچار مشکل می شویم. و مخاطب با سخن و مفهوم ما همراه نخواهد شد.

  سخنوران باید از استفهام انکاری یا تصدیقی برای ایجاد شگفتی و تعجب در مخاطب استفاده کنند

این جذابیت است که سخنرانی و سخنوری را در لفظ بسیار مهمِّ بلاغت خلاصه می کند. نکته قابل توجه این است که کتاب ارسطو هم که نامش رتوریک است، معادل آن در فرهنگ ما بلاغت می شود، یعنی فهم ما از مقوله سخنرانی و سخنوری، باید فهم بلاغی باشد. از این رو مسئله جذابیت در سخنرانی یکی از مهم ترین مواردی است که قطعا همه شما عزیزان هم به دنبال رسیدن به آن هستید، چرا که اگر ما بتوانیم یاد بگیریم که تاثیرگذار باشیم، این امکان و یا این احتمال بیشتر می شود که مخاطب به اقناع برسد و سخن ما را بپذیرد و نسبت به آن چیزی که ما ارائه می کنیم قانع شود.

اما واقع امر این است که جذابیت اساسا چگونه به وجود می آید؟ می خواهم با بیان شش نکته اساسی جذابیت را آموزش بدهم. اما قبل از اینکه این شش نکته را مطرح کنم، این مورد را مد نظر داشته باشید که برای رسیدن به یک اتفاق مهم در ارتباطات یا تاثیرگذاری در سخن، یک چیز و دو چیز ملاک نیست. یعنی این که آن کسی که جذاب سخن می گوید قطعا از فن بیان قوی برخوردار است، واژه پردازی را خوب می شناسد، محتواهای دقیق را خوب بررسی می کند، می تواند به تبیین سخن به شکل اساسی و موثر بپردازد، توضیحات لازم را نسبت به سخن ارائه می کند، از تشخص و رفتار مناسب برخوردار است و بسیاری موارد دیگر.

1- استفاده از اطلاعات بدیع و کمتر شنیده شده

خیلی از مواقع اتفاق افتاده است که شما جذب سخنرانی می شوید که درمورد مسئله ای که تا به امروز بارها و بارها شنیده اید و در مجاورت آن مسئله قرار گرفته اید، مواردی را مطرح می کند که تا آن روز یا نشنیدید یا کمتر شنیدید. به طور مثال فردی در مورد مسئله اعتیاد که بارها و بارها با آن برخورد داشته ایم، شبانه روز در رسانه های مختلف در مورد آن شنیده ایم، یا حتی در پیرامون خودمان آن را مشاهده کرده ایم، سخنرانی می کند.

  تشخص به معنی شخصیت حرفه ای اجتماعی اثرگذار میتواند در مخاطب تصویرساز باشد و ایجاد زیبایی کند 

اعتیاد برای ما لزوما مسئله جدید و تازه و جذابی نیست. اما فقط کافی است سخنور مورد نظر بتواند اطلاعات تازه ای در مورد اعتیاد مطرح کند. به طور مثال مسئله اعتیاد را از بعد اقتصادی مورد بررسی قرار بدهد و آمارهای تکان دهنده از مسئله اعتیاد و تاثیر گذاری آن بر اقتصاد جامعه حرف بزند. مثلا مطرح کند که اعتیاد باعث می شود بخش عمده ای از نیروی کار از بین برود، اعتیاد باعث می شود که چه مقدار ارز از کشور خارج بشود، اعتیاد باعث می شود که دولت چه بودجه های سنگینی به بخش انتظامی، نظامی و به دستگاه های امنیتی اختصاص دهد تا با اعتیاد مبارزه کنند.

 استفاده از اطلاعات بدیع و کمتر شنیده شده مهمترین شاخصه سخنوران حرفه ای برای ایجاد جذابیت در سخنرانی است 

و جمع این موارد، اتفاقی را رقم بزند که مخاطب را دچار حیرت و تعجب کند. اتفاقا ارسطو هم به همین نکته اشاره می کند و می گوید که سخنوران باید در سخنرانی از استفهام انکاری یا تصدیقی استفاده کنند که ایجاد تعجب کنند. 

2- سنت شکنی

سنت شکنی به چه معناست؟ یک سری سنن و آداب و رسومی وجود دارد که امروز نخ نما شده است و دیگر مخاطبان نسبت به آن ها رغبتی ندارند و دوست دارند آن ها نباشند و امروز آن ها را امور ناپسندی قلمداد می کنند. زبان بدن یا حداقل فرم رفتاری در هنگام سخن گفتن به عنوان ژست به جذابیت سخنرانی کمک میکند. این نکته حائز اهمیت است و باید حتما عرض کنم که سنن و رسوم به طور کلی روزگاری پاسخگوی نیازهای مردمان بوده اند که به وجود آمده اند. به عنوان مثال سنت ازدواج که هنوز هم سنت پسندیده ایست و حتما هم باید نسبت به آن توجه ویژه داشته باشیم، به وجود آمد که بتواند پاسخگوی نیاز مردمان آن روز باشد. بعضی از سنن مثل ازدواج هنوز هم تاثیر دارند و هنوز هم پاسخگوی نیازهای امروز مردمان هستند. برخی سنن دیگر عملا نمی توانند خیلی از مشکلات را حل کنند. به طور مثال در مورد همین مقوله ازدواج به عنوان یک سنت پسندیده، رسومی وجود دارد که امروز دست و پا گیر است. مثلا فرض بفرمایید اگر قرار باشد یک خانواده ای به شکل سنتی مراسم ازدواج را برگزار کند متحمل چه هزینه ها، گرفتاری ها و مشکلاتی می شود. حال آن که جوان امروز به خاطر بضاعت کم اقتصادی خودش باید نسبت به این که بتواند صرفا یک مراسم جمع و جور عروسی یا ازدواج را تقبل کند بسنده کند و بروند به زندگی مشترک شان بپردازند.

  سنت شکنی یکی از مهم ترین شاخص های ایجاد جذابیت در سخنرانی است 

اگر قرار باشد آن رسوم به شکل سنتی اش اتفاق بیافتد، با زندگی امروز عملا قابل انجام و تحقق نیست. حالا اگر منِ سخنران، منِ صاحب سخن، دقیقا همین رسوم نخ نما شده را مورد هدف قرار بدهم و آن ها را یکسر باطل کنم و پیشنهاد های جدید داشته باشم چه اتفاقی می افتد؟ بله مخاطب سخن من را دوست دارد چون گویی دارم حرف دل او را می گویم. به به نحوی سخن را مطرح می کنم که دغدغه و مسئله مخاطب است. پس عملا مخاطب با من همراه می شود. پس سنت شکنی به طرزی که ارائه کردم می تواند جذابیت ایجاد کند و در مخاطب تاثیر گذار باشد.

3- تَشَخُّص

تشخص یعنی چه؟ تشخص یعنی ایجاد شخصیت حرفه ایِ اجتماعیِ متنفذِ اثرگذار که در مخاطب تصویرساز باشد و ایجاد زیبایی کند.  چرا خیلی از مواقع شما وقتی می خواهید به یک مراسم رسمی یا یک جلسه مهم بروید سعی می کنید آراستگی و پیراستگی لازم را ایجاد کنید، استحمام کنید، از عطر خوشبو بهره مند شوید، لباس های فاخر به تن کنید، از زیورآلات استفاده کنید و امثال آن. بله همه این ها به این دلیل است که در ظاهر به خوبی دیده شوید.

 طنز به سرعت میتواند تبدیل به لودگی و منجر به تمسخر سخنران شود 

یادتان باشد هر آدمی در فضای ارتباطی قبل از این که شنیده شود، دیده می شود. در هر لحظه این اتفاق می افتد. در همین لحظه حین سخن گفتن من با شما، در هر ثانیه از سخن گفتن همین اتفاق در حال تداعی است. یعنی شما اول من را می بینید بعد صدای من را می شنوید. بنابراین مسئله جذابیت در ظاهر و حتی در رفتار در مورد این که چگونه بنشینم، چگونه بایستم، چگونه آداب معاشرت را ارائه کنم و انجام بدم، چگونه دست بدهم، چگونه تعارف کنم، چگونه احترام را بربیانگیزم و بسیاری از موارد دیگر و حتی چگونه سخنانی را مطرح کنم که تاثیرگذار باشد و چه سخنانی را مطرح نکنم که از من ذهنیت منفی و غلطی ایجاد کند و دیگران قضاوت نادرستی از من داشته باشند.

همه این موارد در نهایت اگر به درستی اتفاق بیافتد از من یک تصویر متنفذ، کارزماتیک، موثر و اثرگذار ایجاد می کند که مخاطب دچار جذابیت می شود و من را دوست دارد و اگر من را دوست داشته باشد قطعا سخن من را هم دوست دارد و خواهد پذیرفت.

  معادل رتوریک (کتاب ارسطو) در فرهنگ ما بلاغت است , یعنی فهم ما از مقوله سخنوری , باید فهم بلاغی باشد 

4- فن بیان قوی

 استفاده از صدای زیبا، حداقل صدایی موثر و رسا، استفاده از آواسازی های بیانی در سخنرانی، یعنی آن جا که می خواهم به طور مثال جمله ای محبت آمیز را بگویم، صدا را قدری از اندازه طبیعی پایین تر بیاورم و سخنم را گوشنواز کنم. آن جایی که می خواهم جمله ای حزن انگیز را بیان کنم باید غم و اندوه و حزن در صدای من ایجاد شود. خود فن بیان خیلی از مواقع در زبان بیانی هم مطرح است. امروزه نویسندگان غربی وقتی این مقوله را مطرح می کنند، زبان بدن را یا حداقل فرم رفتاری را در هنگام سخن گفتن به عنوان ژست هم مورد نظر قرار می دهند. لحن هم در مورد جذابیت در سخن مسئله مهمی است و عزیزان باید آموزش ببینند و یاد بگیرند.

 5- استفاده از شعر خوب , داستان و امثال و حکایات متناسب با موضوع سخنرانی 

ما دارای یک فرهنگ هزار ساله ادبی و مستحکم که چونان دژ مستحکم سنگین و قدرتمندی حافظ فرهنگ و هویت ملی ما بوده و امروز هم به فراموشی سپرده شده است هستیم. دقت کنید در حافظه شما چه سخنوران و سخنران هایی همیشه مورد نظر بوده اند. اتفاقا سخنوران و سخنران هایی که از شعر خوب استفاده می کنند و از داستان و امثال و حکایات مورد نظر متناسب با موضوع سخنرانی بهره مند می شوند و آن ها را در جای لازم استفاده می کنند.

قطعا مقوله ادبیات یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین ابزار سخنوران برای ایجاد جذابیت در سخنرانی است. خاطره ای را نقل کنم. جایی بودم در یک جلسه ای بحث بود که کسی بارها و بارها اشتباه و خطا کرده، توبیخ و تنبیه شده اما متاسفانه باز همان کار را تکرار می کند. چه تصمیمی درموردش بگیریم؟ هر کسی چیزی گفت. نوبت رسید به من و یک جمله گفتم:

زمین شوره سنبل در نیارد در او تخم عمل ضایع مگردان

سکوتی بر جلسه حاکم شد و تصمیم بر این شد که آن فرد نباشد. ببینید یک جمله، یعنی جمله ای که ادبی و جذاب است و کاملا می تواند جان کلام را مطرح کند. پس، از شعر خوب، از ضرب المثل خوب، از حکایت خوب استفاده کنیم تا مفهوم و موضوع شما جذابیت پیدا کند.

  6- استفاده از طنز در سخنرانی شمشیر دولبه است 

طنز می تواند سخن را جذاب کند. ولی یادتان باشد طنز یک شمشیر دو لبه است. یعنی از طرفی می تواند به مخاطب لطمه بزند و باعث شود که مخاطب احساس کند به شعورش توهین شده است. هم از طرفی می تواند سخنران را زیر سوال ببرد. چون طنز قطعا می تواند خیلی از مواقع خیلی سریع تبدیل به لودگی شود و باعث شود که سخنران مورد تمسخر مخاطب قرار گیرید. پس اگر می خواهید از طنز استفاده کنید مناسباتش را بشناسید و ببینید آیا توانمندی لازم برای استفاده از این مقوله را دارید یا خیر؟